Chữ ß (Eszett) vs ss (A1)

Nguyên âm dài/đôi → ß; nguyên âm đọc ngắn dứt khoát → ss.

Ý chính

Chữ ß (Eszett / scharfes S) và "ss" đều đọc là âm /s/ vô thanh, nhưng viết "ß" sau nguyên âm DÀI hoặc nguyên âm ĐÔI (ei, au, eu), còn viết "ss" sau nguyên âm NGẮN.

Hình dung: Ví như "Đường băng dài thì xe chạy thong thả (1 chữ ß), ngõ cụt ngắn thì phải phanh gấp (2 chữ ss)"

Khi bạn kéo dài nguyên âm (Straaaße, Gruuuß) hoặc trượt qua nguyên âm đôi (heiiißen, drauuußen), luồng hơi đi mượt và dài nên chỉ cần 1 ký tự duy nhất là "ß". Ngược lại, khi nguyên âm bị ngắt cực ngắn và dứt khoát (Wasser, müssen, küssen, Essen), chữ "ss" kép đứng ngay sau đóng vai trò như bức tường chắn giữ cho nguyên âm trước nó đọc ngắn lại!

Từng bước

1. 1. Bước 1: Nhìn thấy nguyên âm đôi (ei, au, eu/äu) → Chốt ngay chữ "ß" 100%: Đây là quy tắc dễ nhất và không có ngoại lệ: hễ đứng sau "ei", "au", "eu", "äu" mà có âm /s/ vô thanh, bạn luôn luôn viết "ß", không bao giờ viết "ss" (ví dụ: heißen, weiß, draußen, fleißig).
   Wie heißen Sie? — Ich heiße Minh und wohne draußen vor der Stadt. — Ngài tên là gì? — Tôi tên là Minh và sống ở ngoại ô thành phố.
2. 2. Bước 2: Lắng nghe độ dài của nguyên âm đơn (Dài → ß, Ngắn → ss): Nếu nguyên âm đọc ngân dài (Stra-ße, Fuß, groß, süß, schließen - "ie" luôn là âm i dài!) thì viết "ß". Nếu nguyên âm đọc ngắn, nhanh, bật mạnh (Wa-sser, E-ssen, wi-ssen, mü-ssen, Schlü-ssel) thì viết "ss".
   Ich trinke ein großes Glas Wasser in der Friedrichstraße. — Tôi uống một cốc nước lớn trên đường Friedrichstraße.
3. 3. Bước 3: Quy tắc viết HOA và khi bàn phím không gõ được chữ ß: Chữ ß không bao giờ đứng ở đầu một từ trong tiếng Đức. Nếu không có bàn phím tiếng Đức (hoặc khi ở Thụy Sĩ), bạn được phép thay thế "ß" bằng "ss" (Strasse, gross). Khi viết toàn bộ bằng CHỮ IN HOA, bạn có thể viết "STRASSE" hoặc dùng ký tự "ß" hoa hiện đại (ẞ).
   Gehst du zu Fuß oder nimmst du den Bus? — Bạn đi bộ hay đi xe buýt?
4. 4. Sự đổi chỗ giữa "ß" và "ss" trong cùng một gia đình từ và từ nối "dass" vs đại từ "das": Vì sao "weiß" (biết — từ wissen) dùng ß mà "wissen" lại dùng ss? Vì "ei" là nguyên âm đôi (dài) nên đi với ß (ich weiß), còn "i" là nguyên âm ngắn nên đi với ss (wir wissen)! Tương tự ở quá khứ: essen (e ngắn → ss) nhưng aß (a dài → ß); fließen (ie dài → ß) nhưng der Fluss (u ngắn → ss). Ngoài ra, liên từ "dass" (rằng) luôn viết với 2 chữ s sau dấu phẩy, còn mạo từ/đại từ "das" chỉ có 1 chữ s.
   Ich weiß, dass die Straße hier sehr groß ist und der Fluss schnell fließt. — Tôi biết rằng con đường ở đây rất lớn và dòng sông chảy nhanh.

Quy tắc ăn điểm nhanh nhất

• Sau NGUYÊN ÂM DÀI hoặc NGUYÊN ÂM ĐÔI (ei, au, eu/äu, ie) → luôn viết chữ "ß" (Eszett): Ví dụ: die Straße (a dài), groß (o dài), der Fuß (u dài), heißen (ei), draußen (au), schließen (ie). Khi đọc, bạn kéo dài nguyên âm đứng trước rồi mới xì âm [s].
• Sau NGUYÊN ÂM NGẮN (đọc dứt khoát, nhanh) → luôn viết hai chữ "ss": Ví dụ: das Wasser (a ngắn), essen (e ngắn), wissen (i ngắn), müssen (ü ngắn), der Fluss (u ngắn), das Schloss (o ngắn).
• Trên bàn phím không có phím ß hoặc khi ở Thụy Sĩ → được phép thay "ß" bằng "ss": Nếu gõ trên điện thoại/máy tính, giữ phím "s" (Mac/điện thoại) hoặc bấm AltGr + S. Nếu không gõ được, quy tắc chính tả cho phép thay bằng "ss" (Strasse, gross).

Cách nhớ nhanh & Khẩu quyết

1. Nhóm Nguyên âm đôi (ei, au) + ß (Luôn dùng ß) (ei / au + /s/ → 100% viết ß)

Cứ thấy ei hoặc au đi trước là tự động chọn ß không cần suy nghĩ

• Sau nguyên âm đôi "ei": heißen (tên là), weiß (màu trắng / biết), heiß (nóng): Der Kaffee ist sehr heiß.
• Sau nguyên âm đôi "ei": der Fleiß / fleißig (chăm chỉ), beißen (cắn): Die Schülerin lernt sehr fleißig.
• Sau nguyên âm đôi "au": draußen (ở bên ngoài), außer (ngoại trừ): Die Kinder spielen heute draußen im Garten.
• Mọi từ có nguyên âm đôi "ei", "au", "ie" đi trước âm [s] vô thanh đều viết bằng "ß": heißen, weiß, draußen, schließen, genießen, der Fleiß.

2. Nhóm Nguyên âm DÀI + ß (Các từ vựng A1 bắt buộc nhớ) (Nguyên âm ngân dài → Viết ß)

Bao gồm cả cụm "ie" (luôn đọc là âm i dài) như schließen, genießen

• Âm a dài & u dài: die Straße (con đường), der Fuß (bàn chân), der Gruß (lời chào): Viele Grüße aus Berlin und gute Besserung!
• Âm o dài & ü dài: groß (to lớn), die Größe (kích cỡ), süß (ngọt / dễ thương): Welche Größe brauchen Sie? Ist der Tee zu süß?
• Âm ie dài & a dài: schließen (đóng cửa), genießen (tận hưởng), der Spaß (niềm vui): Viel Spaß beim Deutschlernen!
• Các từ A1 có nguyên âm dài + "ß" xuất hiện trong mọi bài thi: Straße, groß, Fuß, Gruß, Spaß, süß: Die Straße ist groß. Ich gehe zu Fuß. Viele Grüße und viel Spaß!

3. Nhóm Nguyên âm NGẮN + ss (Đọc nhanh, dứt khoát) (Nguyên âm ngắn → Viết ss)

Các từ cực kỳ quen thuộc hàng ngày có nguyên âm ngắn đứng trước

• Danh từ nguyên âm ngắn: das Wasser (nước), das Essen (đồ ăn), der Schlüssel (chìa khóa), der Pass (hộ chiếu): Wo ist mein Schlüssel und mein Reisepass?
• Động từ nguyên âm ngắn: essen (ăn), müssen (phải), wissen (biết), küssen (hôn), vergessen (quên): Wir müssen jetzt etwas essen.
• Từ nối & đại từ: dass (rằng - liên từ), bisschen (một chút), besser (tốt hơn): Ich spreche ein bisschen Deutsch. (Ngoại lệ: Chú ý: Động từ "wissen" ở ngôi số nhiều là "wir wissen" (i ngắn → ss), nhưng chia ở ngôi ich/er là "ich weiß" (đổi thành nguyên âm đôi ei → ß)!)
• Các từ A1 có nguyên âm ngắn + "ss": Wasser, Tasse, Klasse, Adresse, essen, vergessen, müssen: Eine Tasse Wasser, bitte. Ich habe deine Adresse vergessen. Wir müssen jetzt essen.

• Cách gõ chữ "ß" siêu tốc: Trên điện thoại (iOS/Android) hoặc máy Mac, chỉ cần ấn giữ phím "s" 1 giây là chữ "ß" hiện ra; trên Mac có thể bấm Option + S; trên Windows bấm Alt + 0223.
• Mẹo nhớ câu kết thư phần thi Viết (Schreiben) A1 không bao giờ mất điểm chính tả: thuộc lòng cụm "Viele Grüße" (âm ü dài → chữ ß) và lời chúc "Viel Spaß!" (âm a dài → chữ ß).
• Cứ thấy "ei", "au", "ie" đứng ngay trước âm /s/ thì 100% nhắm mắt viết "ß" (heißen, weiß, draußen, schließen, genießen).

Ví dụ đời thường

• Entschuldigung, wie heißt diese Straße hier? — Xin lỗi, con đường này ở đây tên là gì?
• Ich weiß nicht, wo mein Wohnungsschlüssel ist. — Tôi không biết chìa khóa căn hộ của tôi ở đâu.
• Im Sommer essen wir gern süßes Eis draußen im Park. — Vào mùa hè chúng tôi thích ăn kem ngọt ở ngoài công viên.
• Du musst heute viel Wasser trinken, es ist sehr heiß! — Hôm nay bạn phải uống nhiều nước vào, trời rất nóng đấy!
• Herzliche Grüße und viel Spaß am Wochenende! — Gửi lời chào thân ái và chúc nhiều niềm vui vào cuối tuần!

Bảng đối조 các cặp từ viết "ß" và "ss" dễ nhầm lẫn nhất ở trình độ A1

6 từ chứa chữ ß xuất hiện trong hầu hết mọi bức thư và mẫu đơn A1

• die Straße (đường phố (luôn có trong mục địa chỉ)): Ich wohne in der Bahnhofstraße 12.
• Viele Grüße (Thân chào (câu kết thư chuẩn A1)): Bis bald und viele Grüße!
• heißen (tên là): Mein Familienname heißt Nguyễn.
• groß (to, lớn, cao): Die Wohnung ist groß und hell.
• zu Fuß gehen (đi bộ): Zum Supermarkt gehe ich immer zu Fuß.
• Viel Spaß! (Chúc vui vẻ!): Viel Spaß auf der Party!

Ôn từ vựng bằng Flashcard (FSRS)

Bẫy đọc chữ "ß" thành chữ "B" (Beta) và bẫy đổi "ss ↔ ß" trong cùng một động từ

(1) Nhìn hình dáng chữ "ß" giống chữ B viết hoa hoặc chữ Beta Hy Lạp, nhiều bạn mới học đọc "groß" thành "grob" hoặc "Straße" thành "Strabe" — hãy nhớ "ß" là họ nhà S (Eszett = S + Z), đọc xì hơi nhẹ nhàng như chữ X tiếng Việt (/s/)! (2) Một số động từ đổi độ dài nguyên âm khi chia hoặc đổi thì, nên chữ "ss" và "ß" cũng biến hình theo: "wissen" (ngắn → ss) nhưng "ich weiß" (ei đôi → ß); "schließen" (ie dài → ß) nhưng phân từ hai là "geschlossen" (o ngắn → ss).

Lỗi người Việt hay gặp

• ✗ Ich heisse Nam und wohne in der Gartenstrasse. (Khi thi viết tay ở Đức) → ✓ Ich heiße Nam und wohne in der Gartenstraße. — Sau nguyên âm đôi "ei" (heißen) và nguyên âm dài "a" (Straße), chính tả tiếng Đức tiêu chuẩn bắt buộc viết "ß" (trừ ở Thụy Sĩ).
• ✗ Wir müßen heute Hausaufgaben machen. → ✓ Wir müssen heute Hausaufgaben machen. — Nguyên âm "ü" trong động từ "müssen" được phát âm cực ngắn, nên bắt buộc phải viết hai chữ s ("müssen"), không viết "ß".
• ✗ Trinkst du gern Waßer? → ✓ Trinkst du gern Wasser? — Âm "a" trong "Wasser" là nguyên âm ngắn, nên luôn viết "Wasser" với "ss".
• ✗ Viele Grüssen aus Hanoi! → ✓ Viele Grüße aus Hanoi! — Danh từ "der Gruß" số nhiều là "die Grüße" với âm "ü" kéo dài, nên giữ nguyên chữ "ß" (không đổi thành ss và không thêm -n ở cách 4).

Vì sao điều này quan trọng

Viết đúng ß và ss giúp bạn điền chuẩn xác địa chỉ (Straße) trong biểu mẫu hành chính, viết câu kết thư "Viele Grüße" ăn điểm tuyệt đối ở bài thi viết A1 và phát âm chuẩn độ dài nguyên âm tiếng Đức.

Điểm khó A1 liên quan

• Ä Ö Ü — Chữ có 2 chấm không phải a/o/u bị lỗi.
• Âm cuối & ch/sch — Tag≠"tág" — âm cuối bị tắc hóa, bẫy phát âm số 1.
• Số đếm đảo — "Hai-và-hai-mươi" — đơn vị trước, chục sau; viết số nghe xong là sai nếu đọc thuận.
• e→i/ie, a→ä — Một nhóm động từ đổi nguyên âm khi chia — nhìn gốc không đoán được.
• Viết hoa danh từ — Không phải trang trí — viết thường là sai.
• Chia động từ — gehe, gehst, geht — nhớ bộ đuôi chuẩn áp dụng cho phần lớn động từ có quy tắc.