exozentrisches Kompositum

Nghĩa tiếng Việt: từ ghép ngoại tâm

Phát âm (IPA): [ɛksoˌt͡sɛntʁɪʃəs kɔmˈpoːzitʊm]

cụm từ · trình độ C2

Ví dụ

• "Rotkäppchen" und "Rotkehlchen" (beides Possessivkomposita) oder "Nachtisch" und "Zwischeneiszeit" (präpositionale Rektionskomposita) sind exozentrische Komposita; man kann für diese Wörter (fast nie) in ein und demselben Satz das denkbare Grundwort einsetzen. Beispiel: "Das Rotkäppchen ist eine Märchenfigur/ ein Mädchen": Hier lässt sich "Rotkäppchen" nicht durch das denkbare Grundwort "Käppchen" ersetzen. Ebenso ist ein "Rotkehlchen" nicht eine besondere Art von "Kehlchen", "Nachtisch" keine Subklasse von "Tisch" und "Zwischeneiszeit" gerade keine "Eiszeit". Auch Zusammenrückungen wie "Tunichtgut" sind exozentrische Komposita: Ein "Tunichtgut" ist keine besondere Art von "Gut" oder "gut". — "Rotkäppchen" (Cô bé quàng khăn đỏ) và "Rotkehlchen" (chim oanh cổ đỏ) (đều là từ ghép sở hữu - Possessivkomposita) hay "Nachtisch" (món tráng miệng) và "Zwischeneiszeit" (thời kỳ gian băng) (từ ghép chi phối bằng giới từ - präpositionale Rektionskomposita) là các từ ghép ngoại tâm (exozentrische Komposita); người ta (gần như không bao giờ) có thể thay thế các từ này bằng từ gốc giả định trong cùng một câu. Ví dụ: "Das Rotkäppchen ist eine Märchenfigur/ ein Mädchen" (Cô bé quàng khăn đỏ là một nhân vật cổ tích/ một bé gái): Ở đây không thể thay "Rotkäppchen" bằng từ gốc giả định "Käppchen" (chiếc mũ nhỏ). Tương tự, "Rotkehlchen" không phải là một loại "Kehlchen" (cổ họng nhỏ) đặc biệt, "Nachtisch" không phải là một tiểu loại của "Tisch" (cái bàn) và "Zwischeneiszeit" hoàn toàn không phải là một "Eiszeit" (thời kỳ băng hà). Những từ ghép liền (Zusammenrückungen) như "Tunichtgut" (kẻ vô lại) cũng là từ ghép ngoại tâm: Một "Tunichtgut" không phải là một dạng đặc biệt của "Gut" (tài sản/điều tốt) hay "gut" (tốt).
• …»Langbein« ist nicht ‚Bein‘ wie »Holzhaus« ein ‚Haus‘, sondern eine Person, die lange Beine »besitzt«; die Benennung für ‚Person‘ ist nicht unmittelbar innerhalb des Kompositum gegeben, sondern »außerhalb« zu ergänzen, daher die Bezeichnung exozentrisches (gegenüber endozentrischem) Kompositum... — …»Langbein« (kẻ chân dài) không phải là một 'cái chân' như »Holzhaus« (nhà gỗ) là một 'ngôi nhà', mà là một người »sở hữu« đôi chân dài; khái niệm chỉ 'người' không xuất hiện trực tiếp bên trong từ ghép mà phải bổ sung từ »bên ngoài«, do đó có tên gọi là từ ghép ngoại tâm (ngược với từ ghép nội tâm)...

Nghĩa khác

• deutsche Bezeichnung für Komposita, die kein Grundwort (Determinatum) als Oberbegriff (Hyperonym) enthalten und daher auch nicht durch das Grundwort im gleichen Satz ersetzt werden können, ohne dass die Aussage wesentlich verändert wird. Das Wort insgesamt gehört zu einer anderen Bedeutungsklasse als der Wortteil, der als Grundwort in Frage kommt.